Αρχαιολογική Τοπογραφία

 

Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδος δηλαδή από το 14.000 - 8.000 π.Χ.

Τοποθεσία "Κλειδί", βρίσκεται πάνω στη δεξιά όχθη του Βοϊδομάτη, κοντά στην μονή Αγίων Αναργύρων Κλειδωνιάς.

Το "Κλειδί" είναι μια ασβεστολιθική βραχοσκεπή, που σχηματίστηκε κατά την Ηώκαινο γεωλογική περίοδο. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως πλουσιότατα ανασκαφικά ευρήματα. Πρόκειται για πάνω από 30.000 λεπίδες, που προέρχονται από κροκάλες μαύρου ή γκρίζου πυριτόλιθου του Βοϊδομάτη και πάνω από 20.000 κομμάτια οστών και εκατοντάδες σφυριά οστέινα εργαλεία, δόντια, λίθινα και άλλα ενδιαφέροντα μικροευρήματα.

Αυτά, μαζί με τις γενικότερες περιβαλλοντικές μελέτες, προσφέρουν σημαντικά στοιχεία και πληροφορίες για τις ανθρώπινες δραστηριότητες κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο.

Υστεροελλαδική III Β' περίοδος, συγκεκριμένα τέλη 13ου αι. π.Χ., περίπου το 1.200 π.Χ.

Η στενή κοιλάδα, όπου βρίσκεται το χωριό Καλπάκι, στην ανατολική πλευρά του οροπεδίου, μεταξύ Ελαφότοπου και Κάτω Πεδινών, χάρη στη γεωλογική της διαμόρφωση (γόνιμο έδαφος, άφθονα νερά από τον Καλαμά) ευνόησε την ανθρώπινη παρουσία από παλαιότερες εποχές, δηλαδή από τα τέλη του 13ου αιώνα π.Χ, Εκεί βρέθηκαν τέσσερις κιβωτιόσχημοι τάφοι με αρκετά κτερίσματα, χάντρες από περιδέραια, χάλκινα κοσμήματα και όπλα κ.α.

Οι σύγχρονοι με του Καλπακίου τάφοι του Ελαφότοπου, με τα χειροποίητα πήλινα αγγεία, δίνουν πληροφορίες για την τοπική κεραμική.

Τα κτερίσματα των τάφων του Καλπακίου, του Ελαφότοπου καθώς και λίγα ευρήματα από κιβωτιόσχη­μους τάφους στα Κάτω Πεδινά, δείχνουν ότι στα οροπέδια της Ηπείρου συναντώνται πολιτιστικά στοιχεία από το Μυκηναϊκό Νότο, από τη σύγχρονη Μεσευρώπη και από τη γειτονική Ανω Μακεδονία.

Οι κάτοικοι της περιοχής δεν έμειναν παθητικοί θεατές απέναντι σ' αυτά τα πολιτιστικά ρεύματα, αλλά έβαλαν την προσωπική τους σφραγίδα στην εγχώρια παραγωγή και αυτό φαίνεται στους χειροποίητους κύαθους των τάφων του Ελαφότοπου.

Προϊστορικός οικισμός Βίτσας 9° - 8° αι. π,Χ, έως τα τέλη του 4ου αι. π.Χ. Θέση «Γενίτσαρη», ανάμεσα στις κοινοτικές περιοχές Βίτσας και Μονοδενδρίου.

Μικρός κτηνοτροφικός οικισμός ,με δύο παρακείμενα νεκροταφεία, που η διάρκεια ζωής τους αρχίζει από τον 9° - 8° αι. π,Χ. ως τα τέλη του 4ου αι. π,Χ.

Οι ανασκαφές στη θέση «Γενίτσαρη» άρχισαν από το 1965 από την Ι. Βοκοτοπούλου. Τότε αποκαλύφθηκε ο μικρός κτηνοτροφικός οικισμός και τα δύο παρακείμενα νεκροταφεία. Στον οικισμό βρέθηκαν λείψανα σπιτιών από τους γεωμετρικούς μέχρι τους κλασσικούς χρόνους.

Με βάση τα ευρήματα και κυρίως τα εισηγμένα τροχήλατα αγγεία, τεκμηριώνεται η θεωρία ότι ο οικισμός της Βίτσας ήταν θερινή διαμονή νομάδων κτηνοτρόφων, οι οποίοι το χειμώνα μετακινούνταν στα παράλια, όπου και αντάλλασσαν τα προϊόντα τους με άλλους λαούς.

Το οριστικό τέλος του οικισμού επήλθε στα μέσα του Β' μισού του 4ου αι. π.Χ., όταν ο οικισμός καταστράφηκε από πυρκαγιά.

Λείψανα Φρουριακού Χαρακτήρα κατά τους Ελληνιστικούς Χρόνους από τον 4° αι. π.Χ, έως το 167 π.Χ.

(ρωμαϊκή κατάκτηση και καταστροφή της Ελλάδας)

Στο Σκαμνέλι διακρίνονται τα λείψανα ενός κυκλικού και ενός τετράγωνου πύργου, μιας πύλης και δύο πυλίδων. Τα λίγα επιφανειακά ευρήματα επιτρέ­πουν την χρονολόγηση του οχυρού γύρω στα τέλη του 4ου και αρχές του 3ου αιώνα π.Χ.

Το μεγαλύτερο τμήμα από το τείχος στο Μακρινό (αρχές 3ου αι. π,Χ.), έχει κατολισθήσει στον παρακείμενο Ζαγορίτικο ποταμό.

Στο Δυτικό Ζαγόρι, σώζεται ένα από τα στρατόπεδα του Πυρρού : CASTRA PYRRHI . Στα στρατόπεδα αυτά πρέπει να συμπεριληφθεί και το αρχαίο τείχος στο Κάστρα κι, που βρίσκεται στην κορυφή ενός απότομου λόφου μεταξύ Κλειδωνιάς και Αγίου Μηνά.

Στη Ν.Δ. προσιτή πλευρά του λόφου έχουν διασωθεί δύο αλλεπάλληλοι οχυρωματικοί περίβολοι. Στο τείχος, που το μεγαλύτερο σωζόμενο μέρος του τοποθετείται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, διακρίνονται τμήματα της ελληνιστικής περιόδου. Μετά από ένα μακρόχρονο κενό εμφανίζεται πάλι ζωή στο Καστράκι λίγο πριν την πτώση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. για να διακοπεί οριστικά τον 19° αιώνα

Γενικά παρά τη σποραδικότητα των ευρημάτων, διαπιστώνεται ότι η περιοχή του Ζαγορίου, κατά την αρχαιότητα, δεν ήταν αποκομμένη και απρόσιτη, αν και βρίσκονταν σε δύσβατες περιοχές, εξαιτίας του ορεινού όγκου της Πίνδου.

Βασιλικόδρομος

Ήταν ένας πλατύς ημιονικός δρόμος, του οποίου υπολείμματα υπάρχουν σήμερα περισσότερα στο Ανατολικό Ζαγόρι και λιγότερα στο Κεντρικό. Ο παλιός αυτός δρόμος οδηγούσε από τη Θεσσαλία ή τη Δυτική Μακεδονία, Ι μέσα από τα ορεινά περάσματα του Μετσόβου, στο Μοναστήρι της Βουτσάς. Εκεί διακλαδίζονταν και ένα τμήμα του οδηγούσε προς τα Γιάννενα, ενώ το άλλο, μέσω του Κεντρικού Ζαγορίου στο Δυτικό Ι Ζαγόρι, στην κοιλάδα του Καλαμά και στο Ιόνιο Πέλαγος.

Όλα τα ευρήματα των παραπάνω εποχών φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων.

Ιστορική Επισκόπηση του Ζαγορίου

Προϊστορική Εποχή - Ιστορικοί Χρόνοι

Οι πληροφορίες μας για το Ζαγόρι είναι περιορισμένες τόσο για την αρχαία όσο και για την μεσαιωνική περίοδο. Η ιστορία γι' αυτές τις περιόδους στηρίζεται μόνο στα ανασκαφικά δεδομένα και στις ενδείξεις που παρέχουν τα τοπωνύμια.

Η ύπαρξη ζωής κατά τη Προϊστορική περίοδο επιβεβαιώθηκε, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω από τα ευρήματα στη θέση "Κλειδί", στη δεξιά όχθη του Βοϊδομάτη.

Κατά τους ιστορικούς χρόνους το Ζαγόρι κατοικήθηκε από το φύλο των Μολοσσών, όπως συμπεραίνουμε από τα ανασκαφικά ευρήματα του οικισμού της Βίτσας, από το πολυ­γωνικό τείχος και τα μελανοβαφή όστρακα στο Σκαμνέλι, από το οχυρό στον Ελαφότοπο και από τα Ελληνιστικά τείχη στο Καστράκι

Βυζαντινή Εποχή

Κατά τη Βυζαντινή εποχή οι ιστορικές μαρτυρίες για την περιοχή του Ζαγορίου είναι ανύπαρκτες. Τα πολυάριθμα σλαβικά τοπωνύμια της περιοχής μας κάνουν να υποθέ­σουμε πως το Ζαγόρι γνώρισε όχι μόνο τις μεγάλες επιδρομές Σλάβων στην αρχή του 6ου αι. αλλά και εγκαταστάσεις σλαβικών φύλων.

το Πάπιγκο, Ελαφότοπος, Άνω και Κάτω Πεδινά και Βίτσα.

Από τα τέλη του 14ου αι. οι Ζαγορίσιοι καταγράφονται στην Ιστορία της Ηπείρου, εκδιώκοντας τους Αλβανούς, που έκαναν επιδρομές εναντίον των Ιωαννίνων (1389).

Το γεγονός ότι από τις αρχές του 14ου αι. οι πηγές αναφέρουν ονόματα οικισμών και τόπων που βρίσκονται στο Δυτικό Ζαγόρι, αποτελεί μια ένδειξη ότι ίσως στο Δυτικό Ζαγόρι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισμοί.

Εποχή της Τουρκοκρατίας

Η ιστορία του Ζαγορίου αρχίζει κυρίως μετά το 1430, έτος κατάκτησης των Ιωαννίνων από τους Τούρκους. Οι Τούρκοι, προκειμένου να εξασφαλίσουν επικυριαρχία στις ορεινές περιοχές, εφάρμοσαν μια πολιτική παραχώρησης προνομίων σε κοινότητες ή ομάδες κοινοτήτων, που συνθηκολόγησαν μαζί τους.

Έτσι μέχρι το 17° αι. ολόκληρη η περιφέρεια αποτελούσε αυτοδιοικούμενη ομοσπονδία με το όνομα Κοινόν ή Βιλαέτι του Ζαγορίου.

Τα προνόμια, τα οποία παραχωρήθηκαν στην αυτόνομη ομοσπονδία του Ζαγορίου και τα οποία οφείλονται, στο μεγαλύτερο μέρος τους; στην επιρροή πλούσιων Ζαγορισίων στην Σουλτανική αυλή, διατηρήθηκαν μέχρι το 1868, οπότε και καταργήθηκαν.

Την παλαιότερη αναφορά στο Ζαγόρι Σύμφωνα με τα προνόμια αυτά τη βρίσκουμε σε Χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Β' του έτους 1321. Σε άλλα έγγραφα από το 1326-1361 αναφέρονται ιδρύσεις χωριών όπως παραχωρήθηκε στο Ζαγόρι αυτονομία και αυτοδιοίκηση, με ανώτερο άρχοντα τον Βεκύλη του Ζαγορίου. Ένα άλλο σπουδαίο προνόμιο που είχαν οι Ζαγορίσιοι, ήταν η ελευθερία οτην εκτέλεση των θρησκευτικώντους καθηκόντων.

Με το πέρασμα των χρόνων και χάρη στην εξυπνάδα και την πολιτική δύναμη πολλών πατριωτών του Ζαγορίου, που κατείχαν διοικητικές θέσεις οτην Υψηλή Πύλη, τα προνόμια αυτά αυξήθηκαν και βελτιώθηκαν. Η αυτονομία, η αυτοδιοίκηση και η ατέλεια συνετέλεσαν ώστε να κατακτη­θεί ένα ζηλευτό επίπεδο διαβίωσης των κατοίκων της περιοχής.

Μετά το 1868, που καταργούνται τα προνόμια του Ζαγορίου, την περιοχή άρχισαν να λυμαίνονται ληστρικές συμμορίες, με επιπτώσεις και στο ανθρώπινο δυναμικό, αφού αυτή η κατάσταση απομάκρυνε από το Ζαγόρι περισσότερες από 500-600 οικογένειες αρχόντων, που ήταν και ο κύριος στόχος των ληστών.

Η περίοδος αυτή κράτησε μέχρι το 1913, οπότε τα Ζαγοροχώρια απελευθερώθηκαν από τους Τούρκους και ακολούθησαν από εκεί και πέρα την ιστορική πορεία του Ελληνικού Έθνους.

Πνευματική Άνθηση του Ζαγορίου στα Χρόνια της Τουρκοκρατίας

Πριν ακόμα από την τουρκική κατά­κτηση της περιοχής του Ζαγορίου, αρκετοί κάτοικοι του ήξεραν λίγα γράμματα, πράγμα πολύ σημαντικό για τα πρώτα δύσκολα και σκληρά χρόνια της κατάκτησης από τους Τούρκους.

Αυτές οι μικρές εστίες γραμμάτων και πνεύματος, οδήγησαν την περιοχή του Ζαγορίου στη μεγάλη πνευματική του ανάπτυξη από τις αρχές του 18ου αιώνα. Ήδη από το 1780 λειτούργησαν Ελληνικά (ανώτερα) σχολεία σε αρκετά χωριά απ' όπου ξεπήδησαν φωτισμένοι Ζαγορίσιοι, που έλαμψαν πνευματικά με τα σοφά συγγράμματα τους και τη διδακτική τους δραστηριότητα.

Εκείνο όμως που μας δείχνει το πάθος των Ζαγορισίων για τα γράμματα κα τις επιστήμες ήταν η απόφαση μεγάλων και δυνατών Ζαγορισίων να ιδρύσουν Πανεπιστήμιο στη μοΝΗί Ρογκοβού στο Τσεπέλοβο το 1815. Εμπνευστής αυτής της ιδέας, ο Μεγάλος Δάσκαλος του Γένους, Γεώργιος Γεννάδιος, από τα Δολιανα (ανήκαν και αυτά τότε στο Ζαγόρι)

Συνέχεια της ιδέας της ίδρυσης Πανεπιστημίου, στη Μονή Ρογκοβο. θα ήταν η ανακήρυξη του Ζαγορίου σε αυτόνομη Πολιτεία, με πολιτικό και θρησκευτικό αρχηγό.

Το Πανεπιστήμιο θα διεύθυνε ο Γεώργιος Γεννάδιος και για αρχηγός της αυτόνομης Πολιτείας προτάθηκε· ο Νεόφυτος Δούκας από τα Άνω Πεδινά.

Στα πρώτα 50 χρόνια του 19ου αιώνα· σπουδαίο ρόλο για την πνευματική πρόοδο του Ζαγορίου και όλης της Ηπείρου, έπαιξε ο μεγάλος δάσκαλος από το Βραδέτο Αναστάσιος Σακελλάριος, μαθητής του Ψαλλίδα στα Γιάννενα.

Μετά το 1830 συμπληρώνεται η ίδρυση σχολείων στο Ζαγόρι, αλληλοδιδατικών και Ελληνικών. Αρχίζουν τώρα να ιδρύονται και Παρθεναγωγεία με πρώτο στο Μονοδένδρι το 1846. Η ίδρυση Παρθεναγωγείων γενικεύτήκε στο Ζαγόρι μέχρι το 1880.

Ταξιδεμένοι Ζαγορίσιοι από τον 18° αιώνα ακόμα, αγοράζουν και στέλνουν στις βιβλιοθήκες των σχολείων των χωριών τους όσα βιβλία τυπώνονταν στα μεγάλα τυπογραφεία της Ευρώπης (Τεργέστη, Λειψία, Βουδαπέστη, Βενετία, Οδησσό), με αποτέλεσμα οι βιβλιοθήκες πολλών σχολείων να είναι γεμάτες με σπάνιους πνευματικούς θησαυρούς.

Αυτές οι ευνοϊκές προϋποθέσεις στα ζητήματα παιδείας, είχαν ως συνέπεια να αναδειχθεί ένας μεγάλος αριθμός επιστημόνων από το Ζαγόρι, ώστε να μη θεωρείται υπερβολική η άποψη, ότι οι δάσκαλοι του Ζαγορίου ξεδίψασαν ολόκληρο το Ελληνικόν Έθνος επί Τουρκοκρατίας.

Εποχή Β' Παγκοσμίου Πολέμου Η Συμβολή του Ζαγορίου στον Πόλεμο του 1940

Το φθινόπωρο του 1940, μαζί με τον υπόλοιπο Ελληνικό λαό και ο Ζαγορίσιος πληθυσμός - άνδρες, γυναίκες, παιδιά - αγωνίστηκε για τη νίκη.

Ιδιαίτερα η συμβολή των γυναικών του Ζαγορίου στο πόλεμο του '40 ήταν ανεκτίμητη. Μέρα και νύχτα μετέφεραν με τα ζώα πυρομαχικά και άλλα εφόδια εκεί όπου οι μάχες μαίνονταν και γύριζαν πίσω μεταφέροντας τραυματίες.

Η Ζαγορίσια γυναίκα εργάστηκε με αυτοθυσία, στερήσεις, κόπους, σαν άγνωστος στρατιώτης στην εποποιία της Πίνδου, Αψηφώντας τις καιρικές συνθήκες, σεμνή και ενάρετη, κουβαλώντας το βαρύ φορτίο της εθνικής κληρονομιάς, του πολιτισμού και της δόξας του τόπου της, πέρασε στην αθανασία.

Επιμέλεια ύλης ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ
Ευρωπαικό πρόγραμμα life (αριθμός 92/ gr / a 152/ gr /4703) 1993-1996

 

 

 







Προτεινόμενο Ξενοδοχείο

PHP Σφάλμα [Warning]

Featured hotel not found!

Δημοσκοπήσεις

Ποιές δραστηριότητες θα επιθυμούσατε να κάνετε στα Ζαγοροχώρια

Αποτελέσματα

Online χρήστες

Έχουμε 10 επισκέπτες σε σύνδεση
Powered by Elxis - Open Source CMS.
Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.